Zeg je Zweden, dan volgt meteen daarop het haast onvermijdelijke rijtje van knäckebröd, Pippi Langkous, knötselmöbels en natuurlijk ABBA. Als vakantieland is Zweden bij het grote publiek (gelukkig?) nog niet zo bekend. En geheel onterecht, want voor de natuur- en geschiedenisminnende toerist heeft Zweden heel wat in petto: van natuurreservaten tot runenstenen en van historische steden tot uitgestrekte bossen. En ben je eenmaal een keer in Zweden geweest dan is de kans groot dat je meteen pippi på Sverige raakt... dol op Zweden.
Götaland
Götaland, het land van de Goten, is het zuidelijkste deel van Zweden. Eeuwen geleden vochten de Denen en de Zweden hier verwoed om elk brokje aarde. Uiteindelijk werd het bloederige landjepik in het voordeel van de Zweden beslecht en vormt het Kattegat de natuurlijke grens tussen beide buren. In Götaland zijn de sporen van Deense Viking-nederzettingen echter bewaard gebleven en ook de dialecten uit deze streek doen sterk aan het Deens denken.
Maar de geschiedenis van Götaland gaat nog verder terug dan deze periode vol oorlogen: tijdens je tocht kun je zomaar stuiten op runenstenen en rotstekeningen uit de Prehistorie. Let op blauwe of bruine vierkante borden met daarop een Sint Hanskruis – die wijzen je in heel Scandinavië de weg naar bijzondere bezienswaardigheden. Aan de scherenkust van Götaland liggen oude vissersdorpen, waarvan Göteborg is uitgegroeid tot een belangrijke havenstad, en duizenden al dan niet bewoonde eilandjes.
In het zuiden van Zweden doen de glooiende heuvels sterk denken aan bijvoorbeeld Jutland in Denemarken – de beschrijvingen van Småland in de boeken van Astrid Lindgren zijn beroemd. De ondeugende Michiel van de Hazelhoeve hees zijn kleine zusje Ida hier in de vlaggenmast zodat ze een mooi uitzicht zou hebben over alle dorpen rondom de boerderij en de Kabaalstraat waar Lotta woont staat symbool voor alle Zweedse straten waar kinderen veelal nog lekker onbezorgd op straat kunnen spelen. Verder naar het noorden maken heuvels en weilanden plaats voor bossen en meren, waarvan Vänern en Vättern de grootste zijn.
Svealand
Svealand is voor een groot deel het domein van uitgestrekte bossen en kristalheldere meren. De Zweden zelf zijn dol op hun bossen. In de zomer en herfst trekken ze er massaal op uit om er allerhande soorten bessen en paddestoelen te zoeken; iedereen heeft zo z’n eigen plukstek. De opbrengst wordt verwerkt tot jams en taarten – in elk Zweeds gezin zijn wel zelfgemaakte potten te vinden, waarvan altijd een klodder bij de gehaktballetjes wordt geserveerd. Als je tijdens een boswandeling groepen Zweden met rugnummer en stafkaarten ziet rondrennen dan zijn zij bezig met oriëntering. Ooit bittere noodzaak in de onbewoonde wildernis, nu een populaire sport.
Veel Zweedse stadsbewoners hebben ergens 'buiten' een stuga (hutje) met een bastu (sauna). Ze komen er graag om te ontspannen tijdens weekenden of vakanties. Je avondmaaltijd hengel je gewoon op uit het meer.
Op een eiland in het meer Mälaren even ten westen van Stockholm ligt de oude nederzetting Birka; een eenvoudige nederzetting die uitgroeide tot een Middeleeuwse handelsplaats en die nog steeds wordt gezien als de geboorteplaats van Zweden. De Zweedse naam voor Zweden, Sverige, is afgeleid van de Deense benaming Svearige: het rijk van het Svea-volk. Svealand herbergt naast Birka nog vele andere overblijfselen uit de bloeiperiode van Birka, waaronder runenstenen, begraafplaatsen en forten. Een gids vertelt je graag over de geschiedenis die zich hier heeft afgespeeld.
In het oosten, aan de Baltische Zee, ligt de huidige hoofdstad Stockholm, een prachtige oude stad vol bezienswaardigheden. Net als Amsterdam hangt Stockholm van water en bruggen aan elkaar. Je kunt er slenteren door het prachtige oude stadscentrum (Gamla Stan), winkelen in de sjieke warenhuizen NK en Åhléns, op ontdekkingstocht gaan in de vele musea of gewoon lekker zitten in een van de mooie cafés en genieten van een kop koffie met princesstårta.
Wie iets over de Zweedse cultuur wil leren, moet in Dalarna wezen. Heb je je ooit afgevraagd waar de roodbruine kleur vandaan komt waarin zoveel Zweedse houten huizen zijn geverfd? De verf met zijn typische kleur is een bijproduct uit de metaalindustrie rond Falun. Het populaire Zweedse houtsnijwerk komt ook uit deze streek – welk souvenir is bekender dan het Dalahäst, het houten oranje paardje dat met de hand is gesneden en kleurrijke kwast is beschilderd? Nergens in Zweden worden traditionele feesten zo uitbundig gevierd als hier – een must dus voor wie de Zweden in klederdracht wil zien en het geluid van de nyckelharpa eens wil horen.
Norrland
Deel Zweden in tweeën en het gebied ten noorden van die denkbeeldige grens is Norrland, het land van het Noorden. Het is een bijzonder dunbevolkt gebied; het merendeel van de mensen woont in de steden aan de kust. De populatie van Norrland bestaat met name tijdens de zomer vooral uit miljoen muggen die het lijken te hebben voorzien op verse toeristen. Met het onwelriekende myggolja kom je echter een heel eind – vraag de plaatselijke middenstand om een succesrecept.
Norrland is vooral het domein van naaldwouden, toendra’s, rotsen, sneeuwvelden en gletsjerdalen en wordt vaak aangeprezen als een van de laatste wildernissen van Europa. Toeristen komen hier maar weinig, of het moet op doorreis naar de Noordkaap zijn. Trektochten te voet of per fiets vergen veel van de natuurliefhebbers die zich hier wagen maar met name in de nationale parken verschijnen steeds meer bescheiden voorzieningen voor toeristen. Geen sterrenhotels of geasfalteerde wegen, maar goed gemarkeerde paden, windshelters en eenvoudige hutten. Het moet tenslotte wel in harmonie met de natuur blijven.
Met een beetje geluk kom je onderweg in Norrland fauna tegen die je in het dichtbevolkte West-Europa alleen nog maar in dierentuinen ziet. Wolven, lynxen, veelvraten en honderden vogelsoorten: ze wonen hier allemaal en niet voor niets is dit dus een favoriete werkplek voor biologen en vogelaars. Tijd om Norrland te ontdekken heb je in de zomer trouwens genoeg: twee maanden lang gaat ten noorden van de Poolcirkel de zon niet onder. Voor wie het in de winter waagt te overnachten op rendierenvellen in de ijsbedden van het beroemde ijshotel in Jukkasjärvi kan door het slaapkamerraam misschien genieten van het noorderlicht, de aurora borealis.
Geheim
Al het moois ten spijt is Zweden geen land dat door hordes toeristen wordt bezocht. Gelukkig maar, want juist van die heerlijke rust moet Zweden het hebben. Je hebt het idee in een goed bewaard geheim te zijn beland.
In tegenstelling tot wat veel mensen denken is Zweden in alle jaargetijden een bezoek waard. De zomers zijn doorgaans warm en zonnig en lenen zich prima voor ontdekkingstochten, buitenactiviteiten, stedentrips of luiervakanties aan het water of in de vrije natuur. De winters kunnen koud en donker zijn maar ook als wintersportland is Zweden in opkomst. Natuurlijk kun je er skiën en langlaufen – maar zonder de lange rijen bij de pistes. Of ga net als de Zweden schaatsen of sleeën op bevroren meren of bind eens sneeuwschoenen onder je voeten.
Er is bijna overal in Zweden een ruime keuze aan hotels en jeugdherbergen, maar je kunt ook een huisje huren of volgens de regels van het allemansrecht kamperen in de vrije natuur. En misschien wel het beste van alles: Zweden is allang niet meer de prijzige reisbestemming die het ooit was. De dagen dat je een fortuin betaalde voor een homp brood zijn allang voorbij. Dankzij de toetreding tot de Europese Unie zijn de prijzen aardig gelijk aan die in Nederland. Alleen voor een biertje of andere alcoholische versnapering zal de liefhebber nog flink in de buidel moeten tasten. Laat je op een terrasje niet verleiden tot een likeurtje dat redelijk geprijsd lijkt te zijn. De kans is groot dat de prijs van je drankje in centiliters op de kaart staat en je van de uiteindelijke rekening prompt nuchter wordt. |
